Harmonizaçon diaphonèmica

Vèi tamien: Atlas sonoru

Alphabeto phonètico (IPA) interactivo cun cada son

Consonantes totales
Quadru phonemas

Vocales

  • /a/ pan, canha
  • /e/ pesu, queisu – (Centroriente)
  • /i/ picu, venir – /binír/ ou /benír/
  • /o/ corra, ouriégano – (in Centroriente), currer – /korrér/ ou /kurrér/
  • /u/ argayu, xawuw – /ʃa(β)ú(wu)/

Vocales mirandesæs

Esti idioma ye abondo mas ricu n vocales. Esta ye la suâ structura:

vocales orales vocales nasales
  • /i/ sí, mîou
  • /e/ tierra
  • /œ/ touro, pouco
  • /ɛ/ ver, saber
  • /ɔ/ dolor, probe
  • /o/ bona
  • /u/ mudu, tu
  • /ɐ/ amiga (átono)
  • /a/ paî, ratu
  • /æ/ æ, miâ
  • /ɨ/ regeira, vjsitar, dolor, me (átono)
  • /ĩ/ icinco, fin
  • /ẽ/ bien
  • /ə̃/ fhazen
  • /ɛ̃/ drento, ten
  • /ɔ̃/ pongo
  • /õ/ fhonte
  • /ũ/ mundo, algun
  • /ã/ Miranda, manta
  • /ɐ̃/ manía, cantar

Semivocales

  • /j/ y, reyno
  • /w/ banzau, fhœw

Consonantes

  • /b/ intamu pallabra ou tres nasal vacca, intrambos
  • /β/ ente vocales ou tres consonante líquida acaba, barba. Al ser allophone (nun tener valor stremando vozes), anota-se /b/
  • /d/ intamu pallabra ou tres nasal dar, andar
  • /ð/ ente vocales ou tres consonante líquida vida, adapta. Al ser allophone anota-se cun /d/
  • /ɖ/ lhuw, tyana – (zonæs)
  • /f/ fradar, fhiyu – (commun)
  • /ʁ/ (/g/) guarda, hagora, getar
  • /h/ (/x/) hou, fhiyu – (Oriente)
  • /x/ guaje, jitso, fréjole
  • /k/ casa, kilo, que, cuœtu
  • /m/ mar, amigu
  • /n/ nada, scanhu – (zonæs)
  • /ɲ/ extranyo (extraño), scanhu – (zonæs) nidio – (zonæs)
  • /ŋ/ pan, avion, distincçon, punctu.
  • /l/ limite (límite), calar
  • /ʎ/ lhuw, tyana – (zonæs)
  • /r/ caro, color
  • /s/ saber, possible, enxame, extra
  • /ʃ/ xawuw, próximo
  • /t/ totsu, retacu
  • /ʒ/ quasj, relion, xheira – (Portugal & zonæs)
  • /z/ fhazer, casa – (Portugal & zonæs)
  • /ç/ caçador, moçu, çapatu, cielo – (Portugal)
  • /θ/ caçador, çapatu, banzau, cielo, thema

Semiconsonantes

  • /j/ ya, tyamar – (zonæs)
  • /w/ wufanda, yu, awa, arruw: /arrú(wu)/

Africadæs

  • /t͡s/ cotse, gotsu, martsar, tsamiçu – (zonæs)
  • /t͡ʃ/ ou /t̠ɕ/ cotse, gotsu, tsamiçu – (commun) tyave, tyamar, muyer – (zonæs)
  • /ʈ͡ʂ/ tyave, tyamar, lhuw, arrestalhar – (zonæs, !! vacqueira)
  • /d͡z/ tyave, tyamar, lhuw, arrestalhar – (zonæs)
  • /ɖ͡ʐ/ tyave, tyamar, lhuw, arrestalhar – (zonæs)
  • /d͡ʒ/ lhuw, arrestalhar – (zonæs)
  • /c͡ç/ (/c/) in tyave, tyamar, muyer, caleya (zonæs)
  • Ye possible addicionar a esta lhista TX, usaho pouco, por harmonía cun Miranda: Txubir = xubir / chubir .
Quadru diaphonemas
Graphía palatales
Dígraphos
Distribuçon diphthongos occidente-centroriente
Digrammas OrientalNallonia
Alta
AyeranoNalonia Baxa (A)Trubiano (B) Valdesano (C)Palhuύo (D)LheonesMirandes
&yyyyyayayayi
œn-an / -en-en -en / -an-an-an-an-an-an / -en-an / -en
w--gu--gu--gu--ugu--ugu--ugu--ugu--ugu--ugu
ç-Z- / -Ci--Z- / -Ci--Z- / -Ci--Z- / -Ci--Z- / -Ci--Z- / -Ci--Z- / -Ci--Z- / -Ci--Ç-
-Ei--E--E--E--Ei--Ei--Ei--Ei--Ei--Ei-
-œs-as /-es-es-es / -as-as-as-as-as-as / -es-as / -es
-Fh--H- /-Fh-– F- /-HuI--F- / -HuI--F--F--F--F--F--F-
-î--i--i--i-/-ie-/-ei--i-/-ie-/-ei-ie- /-ei--i-
-îr@-ri@-ri@-ri@-ri@-ri@-oir@-oir@-ri@-oir@
-nh--ñ--ñ--n--ñ--n--n--n--ñ--nh-
-îu-ió--ió--ú-/-i/-iú--iú--ú--iú--iú--ieu--iu-
-Lh--Y--Ll--Ts--Ll--Ts--Ts--Ts--Ll- / -Ts--Lh-
-lr--l--l--l--l--l--l--l--r--r-
-Ou--O--O--O--Ou--Ou--Ou--Ou--Ou--Ou-
-ss--s--s--s--s--s--s--s--s--ss-
-ith--ch--ch--ch--ich--t’s--it--it--it- /-ts--it-
-us-os- /-us--os--os--us--os-us--us--us--os-
Ty-Y-Lh-Y-Ll-Ts-Ts- / Ch-Ts- / Ch-Ch- / Ts-(T)Ch-
-uœ--ue- / -uo--ue--uI- /-ua--ue-/-ua-/
-uo-
-ue-/-ua-/
-uo-
-ue-/-ua-/
-uo-
-ue-/-ua-/
-uo-/-uö-
-uo- / -ue--uo-
-Xh-— / -x--X--X--X--X--X--X--X-– J – /
– Ge-/-Gi-
-y--y- / —-y--y--y- / —-y- / -ch--y--y- / -ch--y- / -ll--lh-/-i-/-y-
-Ts--Ch--Ch--Ch- -T’s--Ch--Ch--Ch--Ch- / -Ts--(T)Ch-
Graphía diaphonémica
ArtículosSingularPlural
Determinauel / l
la / l
lo / l
los
læs
Indeterminauun
una
delhos
delhæs
daqué
Indeterminau + Neutro
(partitivu)
del
delha / de la
daqué
Quadru artículos
ellaloloslæs
cuncul
innelnanonosnes
perpelpelapelopelospeles
porpolpolopolapolospoles
Quadru contracçones
Quadru possessivos
neutros
Quadru posiçon neutros & gënero
PróclisysÉnclisysCollocaçon opcional ou variable
Adverbios ou pallabræs negativæs:

-Ende se cultiva la paz & l harmonía.

-Talvez y trahiga el recau que pedîu.

Nun te preoccupes, ho!.
Næs phrases intamadæs por verbo:

-Vou diziyi q’ando per-feliz.

-Pretendîuse arrescamplar aquel mysterio.
Si la locuçon verbal nun venier precedida d’un factor de próclisys, el pronome átonu podrá dir tres el verbo auxiliar ou l verbo principal:

-Debo
y cantar una musiquina.

-Debo cantay una musiquina.

-Andabay diziendo lo cierto.

-Andaba diziendoy lo cierto.
Pronomes indefinido, demonstrativos ou l numeral intrambos:

-Todos
t’adiudarán n esta xheira.

-Aquelho me deixou plasmau.

Intrambos se sentíen humildes
N oraçon reduzida d’infinitivo:

-Convien contay todo lo que passou.
N habiendo factor de próclisys, el pronome átonu podrá dir inante l verbo auxiliar ou spuœis de l principal:

-Nun
y debo dizi’ lo cierto.

-Nun
debo diziyi lo cierto.

-Nun y andaba diziendo lo cierto.

-Nun andaba diziendo-y lo cierto.
PRONOMES RELATIVOS!!!!!!

-Los policías anden a la geta l rapaz que s’evadîu de l local.

-L antoxana ye l sitiu u me siento a gusto.
N oraçon reduzida de gërundio:

-El director apahecîu
avisandolu de l intamu d’exame.
Locuçones verbales næs que l verbo principal ye participio:

a) Si nun houbier factor de próclisys, el pronome átonu dirá spuœîs de l verbo auxiliar:

-Teníæy ditho lo cierto.

b) Si houbier factor de próclisys, el pronome átonu dirá inante l verbo auxiliar:

-Nun y teníæ ditho lo cierto.
CONNECTORES SUBORDINATIVOS !!!!!

-Fhairíæ esso si mi fhuer útile.

-Fhai falta que lu lheve a
la fiesta.
N oraçon interrogativa intamada n pallabra interrogativa, cun verbo n infinitivo:

-Por que maltractame hagora?
-Como convencete de l mîou apprecio?
Nun se dará la ÉNCLISYS nin la PRÓCLISYS cun los PARTICIPIOS. Quando l participio nun s’accompaña d’auxiliar, usará-se siempre la fhorma obliqua cun preposiçon

-Una vez dada a min essa explicaçon, salí.
Preposiçon IN cun
gërundio (OD- accusativu):


-In la comiendo, puœdes
salir a la antoxana.
Preposiçon IN cun gërundio (OI- dativu):

-In dando-y la comida, salide a fhuœra.
Cun pronome personal la posiçon será opcional, sí q’ansí sona-nos meyor la próclisys:

Elha lu queríæ ou Elha queríæ-lu.
Næs phrases exclamativæs, optativæs de voluntahes, previsiones… intamadæs por pronome ou adverbio interrogativos:

-Que l futuro ti trahiga suœrte!

-Que Dîous lu bendiga!

Como thei recibir n un díæ tan serondiegu?
Næs oraçones coordinantes:

-Andabæs lhœñe pero vi-te.

-Studiasti & salîu-ti por elho bien l exame.
Ye opcional næs oraçones alternativæs; sí q’ansí sona-nos meyor la próclisys:

-De læs duês, una: ou læs fhai elha ou læs fhaigo you.
Na topicalizaçon (emphatizando pel OD na phrase):

-Na cena vos quiero ver
sin falta.
Verbos al intamu oraçones:

-Fhixho
la la persona mas feliz de l mundo.

Surprehendîume trahiendo-me l almuœrçu.

Posiçones pronome: próclysis & énclisys