Quanto tien de buddhista l stoicismo?

Audio

La miâ tsarra n Stoicon 2018 basou-se n parte nel mîou lhibru Mas que felicidá: Saber buddhista & stoicu n una dómina scéptica. Siendo you mesma una persona scéptica, interessada quantíssimo ha ya pol buddhismo & pol stoicismo, sí q’ansi n sin ser quien a acceita’ los principios mas metaphýsicos que se y amarræn, interessaba-mi discobri’ lo que ye possible deixar al discartar aquelhos aspeitos mas metaphýsicos. Mal seríæn a penæs delhos de conseyos pol amor de ser mas feliz, cumo ye da vezo l casu næs versiones mas populares de buddhismo & de stoicismo? Ye lo que passa frequentemente cun la concentraçon.

La miâ intuiçon yera tener d’haber mũîtho mas que traher a les nuœsses vides. Tamien teníæ interes n explora’ læs semeyançæs & differenciæs ente læs tradiçones. Claro que la perspectiva a la q’aportei ye la consequencia d’una pesquisa personal. Outros egual optæn por infocar aspeitos differentes. Sí q’ansí, presta-mi pensar que tanto los philósophos stoicos cumo l Buddha approbaríæn essi typu d’approximaçon questionadora, quantos & mas lhevando a conclusiones contrariæs a læs tradicionales.

buddha medita

Contextu históricu

La qüestion d’una potencial transmission directa d’ideæs philosóphicæs de Grecia a la India ou viceversa ye per-intrigante, sí q’ansí læs evidenciæs habidæs son per-limitadæs. Una maneira de pensar n elho ye, cumo Stephen Batchelor ãpunta, nun haber Oriente nin Occidente d’aquelha, & l area ente Grecia & la India nos sieglos V & IV iC ser in mũîthos aspeitos “una sphera cultural única & interactiva”. L area occupou-la primeiro l imperio persa & lhœw l imperio d’Alexandro Magno, & houbierun haber canales de transmission cultural per itinerarios diplomáticos & commerciales.

Una de læs poucæs cousæs que se saben ye que l philósophu scépticu griegu Pyrrho d’Elis fhoi a la India cun Alexandro Magno, el 334 aC. Elhi nun scribîu nada, sí q’ansí diz-se que trouxo de vuœlta una philosophía d’agnosticismo & de suspension de l xhuizio teniendo cumo meta la tranquillidá. Allegou-se derivase estæs ideæs directamente de l buddhismo inicial.

Semeyances

Ye nidio que ha hi mũîthæs differenciæs ente buddhismo & stoicismo, solo q’ende vou concentrame n delhæs de læs semeyançæs que m’avultæn mas impressionantes. La semeyança commun ye l diagnósticu de la condiçon humana. La voz buddhista que la define (que tamien ye la primer “noblre verdá”) ye dukkha: Suffrir ou insatisfacçon. La descripçon de dukkha ye esta:

nacer ye dukkha,
avieyar ye dukkha,
amalecer ye dukkha,
morrer ye dukkha;
unir cun lo que ye disagradable ye dukkha;
dexebrar de lo que ye agradable ye dukkha;
nun algama’ lo que se quier ye dukkha.

La idea principal ye que la insatisfacçon ye inseparable de la vida. Nun dá mas tener una vida óptima, todos van tene’ lo que nun se quier & eventualmente perde’ lo que se quier & se desea. Ansí, al da’ la fhorma de como ye la realidá (impermanente & dukkha), anda-se da fheitho nel inganhu al pensase, cumo se fhai da vezo, que læs cousæs de l mundo son a fhaenos felizes ou a determina’ la nuœssa infelicidá. Nel buddhismo, essæs cousæs conhocen-se cumo læs oîtho condiçones mundanæs:

  • ganhancia & perdiçon
  • fama & discrédito
  • aplausu & culpa
  • presto & dolor

Los stoicos stabæn per-comfortables cun la vision de que l apegu a læs cousæs de l mundo ye equivocau. Diogenes Laertius deixou-nos l elenchu que vien d’indifferentes stoicos (que da erroneo se consideræn bœnos ou malos):

Vida, salude, presto, belheza, fhuœrça, riqueza, fama & nacemiento noblre, & los sous oppuœstos, muœrte, malura, dolor, fealdá, flraqueza, probeza, ignominia, nacemiento baxo &c.

Metáphores médiques

Intrambæs tradiçones víæn-se cumo un typu de cura pante essi inganhu. & Por describilo, intrambos adoptarun lo que se y podría tyamar metáphores médiques. Lo parallelo ye paha cun explicaçones médiques d’afflicçones phýsiques. Por exemplo, una infecçon causada por bacteries & l procedemiehnto therapéutico ye reduzi’ la suâ quantidá tomando antibióticos, restaurando ansí la salude. De maneira pahecida, la dolencia q’intrambes tradiçones vierun cumo obiectivu ye, in términos amplios, el Suffrir humanu; la causa ye al cabu la ignorancia de como les couses realmente son & lo que ye da verdadeiro valioso na vida, lo que vien expresso n anxia & n apegu a les couses mundanes; la cura ye anda’l camin; el stau saludable ye l intendemiento & l disapegu, que lheven a la tranquillidá.

stoicismo

Particularmente, pante los stoicos, la malura son los xhuizios erroneos q’attribuen el bien ou l mal a outres couses alhende la virtude ou l vicio (& que son inseparables de les emoçones, que son cumo los sýmptomas de la malura), & la philosophía ye la cura.

Nel buddhismo existen les quatro vipallāsas, ou distorsiones de la percepçon:

Sentiendo dal cambio nel cambio
Sentiendo presto n suffrir
Assumiendo ego u ego nun ha hi
Sentiendo lo disagradable cumo agradable.

Había-se de, evidentemente, fhae’ l oppuœsto: appreciar ser todo impermanente, valreiro de si mesmo & inseparable de l Suffrir &, por tanto, apercibir que lo que paheç amable na superficie, realmente nun lo ye.

Therapia

Magar considerase intrambæs tradiçones cumo therapia ou cura, ye meyor nun tomar essæs pallabræs per-litteralmente n se tratando de psychotherapies contemporaneæs. Ye nidio haber connexiones ente essæs tradiçones & approximaçones psychotherapéuticæs modernæs. Cung esso & cung todo, lo que yos significou “therapéutico” nun ye lo mesmo que significa pante nós. El sou fin nun yera simplemente sentise meyor ou funccionar meyor, ou mesmo cutir de l status mental specíficu. Lo que yos interessaba yera intender como læs cousæs realmente son & actuar a comuña cun essi intendemiento, intos daqué mas cumo vivir sinceramente.

Felicidá

Outra semeyança ente buddhismo & stoicismo ye q’intrambos son roceanos cun lo que ye possible tyamar felicidá commun, resultante de la satisfacçon de læs nuœssæs anxiæs & de læs cousæs que van bien nel mundo. Por exemplo, Seneca scribe que la allegría basada n cousæs externæs anda constantemente minaçada por transformase n Suffrir:

Mũîthæs vezes diz-se de star per-felizes pol fheithu de tenerse electa una persona consul, ou q’outra casaræ ou que la sposa de sou dieræ a lhuz, eventos que, lhœnye de ser causa d’allegría, frequentemente son l intamu de la tristeza futura.

De la mesma fhorma, el Sutta Nipāta diz:

Lo que los outros tyamæn felicidá, los noblres tyamæn-lo lhaceîra.

Ha hi verdadeira allegría & felicidá n intrambæs tradiçones, allegría que ye mas infhotadora & duradeira, solo que nun s’atopa u normalmente se y anda a la geta. La verdadeira allegría ye un subproductu d’outræs cousæs, & læs principales q’incontrei son estæs:

  • Conducta éthica
  • Introspecçon & comprehension
  • Stahos meditativos (principalmente n buddhismo)

Elementos communes

Ye interessante ãpuntar una formulaçon de l camin buddhista a essæs mesmæs fhasteiræs cumo læs fundamentales que disinvolver:

  • Sīla (moral ou acçon éthica)
  • Samādhi (concentraçon ou meditaçon)
  • Pañña (discernimiento ou sapiencia)

Delhos de studiosos argumentarun ser sila & pañña los elementos essenciales. Læs duês describen-se cumo per-interdependientes:

Ansí cumo duês manos se lhavæn, la sapiencia purifica-se pola moral, & la moral purifica-se pola sapiencia: unde una anda, la outra anda, la moral tien sapiencia & la xhente sabio tien moral, & la combinaçon de moral & sapiencia tyama-se la cousa mas elevada l mundo.

Disinvolver introspecçon adiuda a identifica’ la cousa cierta por fhaer, ansí cumo trabayar næs nuœssæs actitudes morales adiuda a ve’ læs cousæs de maneira ménos egocéntrica. Outra vez, existe una interrelaçon semeyante n stoicismo.

El tercer elemento ye samādhi. Egual paheç que nun tien un parallelo n stoicismo, sí q’ansí mal se tien que fhoçar pela superficie a penæs pa ver que passa. Nos textos samādhi refier-se principalmente a stahos de concentraçon, solo que ye un términu ampliu que ye a significar meditaçon mas abiertamente. Walpola Rahula, auctor de Lo que l Buddha apprehendîu, traduz-lo quantos & mas por “disciplina mental”. Ha hi tamien outra pallabra nos textos buddhistas, bhāvana, que se refier a exercicios mentales & spirituales que se destinæn a cultivar stahos benéficos. Elho comprehendíæ cousæs cumo ver & recita’ los textos & paheç promptamente comparable a l askēsis stoica.

Traduziendo-lo cun delhæs de vozes mas actuales, podríæ dizise que los elementos d’una vida bœna son: tener vision nidia, vivir ethicamente & una práctica diaria que sofhite essæs metæs. Nós nun habemus concordar cun buddhismo ou stoicismo por cultivar cada un d’essos medios exactamente, d’outra parte ye possible ver aina ser nós stayæs importantes a fin de disinvolver una bœna vida, & ser independientes de qualquier bœn Sentir wœñando d’elhos. Seneca tien una bœna comparança:

Ansí cumo n una senra que se lhabrou pa l pan, delhæs de flrolres spoyetæn pente l medio, todu essi trabayu nun se realizaræ por aquelha pequenha planta, magar que preste a la vista … ansí tamien, el presto nun ye la recompensa ou l motivu de virtude, ye solo un accessorio.

Vision nidia

Ermana n buddhismo & n stoicismo, vision nidia ye apprehender a sfhoutase de læs apparienciæs inganhosæs & valoriza’ læs cousæs de maneira adequada. Nel stoicismo, elho significa appreciar se’ la virtude l únicu bien & l únicu mal, & opponese a los xhuizios erroneos (que tamien se conhocen por emoçones) d’haber outræs cousæs bœnes alhende la virtude. Nel buddhismo ha hi puntos de vista complexos de puntos de vista, sí q’ansí nun ser quien a ve’ les verdahes de dukkha, impermanencia & non-ego diba ser nidiamente un puntu vista per-errau.

Que podríæ significanos? Que s’ha de valorizar? Ta un ciertu puntu, ye pante cada un de nós pensar por nós mesmos. Pante min vision nidia tien q’involucrar acceitar dukkha, impermanencia & falta de control cumo axiomas na nuœssa vida, &, por tanto, tienen que se selecciona’ los nuœssos valores cun precauçon, questionando daqué de læs anxiæs mas superficiales que tenemus.

Buddhismo & stoicismo tirabæn pel ascetismo. Inxertaríæ-y you mas de la nuœssa naturaleza corporificada & de la experiencia emocional na bœna vida. Ha hi cousæs teniendo gran importancia næs nuœssæs vidæs & han valorizase cun plena appreciaçon de la impermanencia de so, talque relaçones cun la xhente. Sí, valorizar essæs cousæs deixará-nos mas vulnerables al Suffrir, sí q’ansí avulta un precio que se mereç pagar por una vida mas rica.

Cun pallabræs mas vastæs, ver nidio vaî de pensamiento crítico, valorizando la razon, getando evidenciæs, cultivando la indagaçon, la conscientizaçon, la reflexion & la honestidá intelectual. Tamien vaî d’un scepticismo saludable & humildá, de catase cun sigo l tene’ los nuœssos poderes límites & haber mũîtho de l mundo & de nós mesmos que da probable nun se sabrá nunca. N esto podríamus segir a Marcus Aurelius, que scribîu: “Læs cousæs andæn invuœltæs n un velo de mysterio incontrando mũîthos bœnos philósophos impossible l atopayos el sou xacíu“.

Viviendo Éthico

El segundu elemento l camin buddhista ye la éthica. Ye nidio ser esta tamien una parte central de l camin stoicu, por ser virtude synónyma de vivir a comuña cun la nuœssa naturaleza racional. Intrambæs tradiçones tienen un ideal éthicu per-altu. Tanto a la xhente sabio q’a la persona spierta considera-se que tienen internalizada la moral de fhorma tala que los sous xhuizios morales son siempre correctos & appropriahos, & que yos fluyen læs acçones sanæs siempre n sin sfhuœrçu. Nel buddhismo, la persona spierta supperou da fheitho læs trés “raizes gafientæs” de la culdicia, de l aversion & de la illusion, & mal actúa intos a partir de los sous oppuœstos — disapegu, bondá & sapiencia.

Ha hi variæs perspectivæs que se son a extraher a essi respeito, por exemplo, la importancia de læs intençones. Nel buddhismo ha hi un conceitu d’acçones benéficæs, que son aquelhæs que tienen consequenciæs benéficæs ente nós & nos outros, & estæs tienden a ser acçones que nun læs affecta nin culdicia, nin aversion nin inganhu. Resume-se todo intos n intençones.

Tamien nel stoicismo ye importante actuar cun una intençon virtuosa, cumo na famosa comparança de l arqueiru: interessa cutir na diana & fhaer cumo meyor fhuer possible; lo que passa n deixando la flretsa l arcu anda a fhuœra l nuœssu control. Seneca scribe que quando…

…una persona sienta cabo un amigu amalecidu, s’apruœba. Sí q’ansí fhaelo por causa d’una herencia torna-la una utre aguardando un cadávere.

Outra maneira de pensar n elho ye n términos de qualidahes ideales, & una central ye la compassion.

Compassion

Nel buddhismo, la compassion emphatiza-se fhuœrtemente. A comuña cun los textos, Buddha concordou n educar por compassion, magar ser da intamo reluctante. La compassion anda fhuœrtemente relacionada cun la bondá, de todelæs maneiræs nun anda per-nidio definida nos textos, que mũîthæs vezes se sofhitæn n historiæs:

Pon-se daquien n una lharga travessía mal & exhausto. Anda solin ente dous vilhares, intrambos per-distantes. Daquien apaheç &, al velu, razona que si quien camina doliente s’accompañare a un vilhar & recibier alimentos & remedios, da fheitho que se diba recuperar.

La missiva ye que ha hi que se preoccupar por tornar a outra xhente lhibre de suffrir. Non obstante la compassion tien una cara ingidiyada, porque mortificase mũîtho cun suffrir ye a lhevar a stahos mentales aviersos & malsanos. Læs minaçæs de la compassion sentierun-se inda mas fhuœrte n stoicismo, u la compassion da vezo involucraríæ un xhuizio de passay daqué malo a daquien, & næs mas de læs vezes elho diba ser un xhuizio defeituoso.

Si un siente compassion polos méndigos de l camin, por exemplo, ye probablemente por pensar q’andæn n una mala situaçon. In términos stoicos, ye una emoçon que, cumo outræs emoçones, arrevela un pensamiento erroneo de l valor de los indifferentes. Ansí cumo nel nuœssu propriu casu, nun ye appropriaho sentir dolor cumo conseqüencia de læs cousæs diendo mal pel mundo – por nun ser da veræs nin bœnæs nin malæs — pola mesma razon nun ye appropriaho suffrir cabo outra persona. Epictetus incamienta nun pensar n un consul cumo home feliz, ou n un probe cumo infeliz:

Todo esto son xhuizios & mas nada; & xhuizios que conciernen cousæs a fhuœra de la nuœssa elecçon.

N intrambæs tradiçones, ye importante preoccupase pol bienstar de los outros & motivase a fhae’ lo que fhuer possible adiudando a outros a zafase de suffrir. Sí q’ansí la compassion tien falta trata-se cun precauçon. Nel stoicismo, ser xhente compassivo sin investir in xhuizios equivocahos significa catar que lo que ye malo nun ye la situaçon real, ye la comprehension de l fheithu fheitha pola persona que suffre. Nel buddhismo tienen que se combattir sentimientos aviersos, practicando compassion sin apegu, cumo l propriu Buddha. La compassion, por tanto, tien que s’intender mas cumo una preoccupaçon levemente disconnectada de qualquiera cousa cumo “sentir cun”. Ye por esso q’elho tien falta d’andar elho mano a mano cun la equanimidá.

Equanimidá

La equanimidá ye un fin central tanto de l buddhismo cumo de l stoicismo. Los stoicos gastabæn el términu apatheia refiriendo-se al sou ideal de ser lhibres de passiones. Tien un aquel a la upekkha n buddhismo, refiriendo-se a la sensaçon de ve’ los acontecemientos de l mundo cun una consciencia equilibrada, sin s’involucrar mũîtho nos altos & baxos de læs oîtho condiçones mundanæs. Ye importante salientar que la equanimidá valorizaræ-se non por causa l status mental in sigo, valorizaræ-se por evidenciar una comprehension verdadeira de l mundo. Cumo la compassion, la equanimidá anda minaçada por poder corrompese, n esti casu por indifferencia &, por tanto, tien falta atemplra-se pola compassion.

Equanimidá compassiva

Compassion & equanimidá son complementares & han disinvolvese xhuntæs, cumo una specie d’equanimidá compassiva. Esti Concasar de compassion & equanimidá ye un pouco extrañu, por haber una tension ente retiru & compromisso. Epictetus defendîu-lo diziendo ser del disapegu da veræs essencial pa l sentimiento de compañeirismo, puœis al permittir al amor, por exemplo, continua’l sou cursu natural, ye a tornase no oppuœsto. Pante min ye una question abierta si esto ye realmente viable, ou si la empathía inevitablemente involucra apegu & deixa a uno vulnerable al Suffrir, ansí cumo qualquier typu de tranquillidá completa ye susceptible d’acabar n indifferencia.

Si d’outra maneira se garra l ideal de la equanimidá compassiva cun un tsiscu de sal, podran-se adoptar por nós da fheitho læs duês qualidahes cumo inspiraçon, por per-necessita’ los mas de nós na práctica traher mũîtha mas bondá & mas consideraçon a læs nuœssæs vidæs.

Práctica spiritual

Los nuœssos vezos mentales entemecen-se & son difficiles de camudar. Quantos & mas al saber que todo ye impermanente & nun haber cousa mundana que nos seya a dar satisfacçon duradeira, indagora ye diffícile nun cata’ læs cousæs d’outra fhorma. Ye polo que nos fhai falta daqué typu práctica spiritual (el tercer elemento l camin).

Seneca, por exemplo, scribîu:

Ansí cumo delhos de tinctes aina s’absorben pola lhana, & outros solo de puœis de repetir periodos d’immersion & fhervura, existen daqué studios que s’aproveithæn bien næs nuœssæs mentes mal a penæs s’apprehenden; estos, sí q’ansí, han caltrianos da fheitho. Tienen que s’absorber, dando non solo un matiz de color, dando un color real profundu, d’outra maneira elhos nun seran a complrir dala de læs promessæs de sou.

Tanto buddhismo cumo stoicismo sabíæn q’a fin de cuti’ la transformaçon fhonda que getabæn lhœw de la comprehension intelectual elho nun yera abondo, ansí que l entreinamiento práctico yera parte integrante l camin. Nel buddhismo habíæn differentes typos de meditaçon & una práctica formal de meditaçon, ente que n stoicismo, ta unde se sabe, la práctica involvíæ mas cousæs cumo mirar & memorizar textos, reflexiones diariæs & visualizaçones, pol amor d’incorporar da veræs los principios a la vida diaria.

In términos concretos, el primer fin d’esta práctica diaria ye tornase mas consciente de los contenidos de la nuœssa mente, particularmente læs evaluaçones iniciales embryonariæs de lo bœno & de lo malo que normalmente andæn a fhuœra de la nuœssa consciencia. Nel buddhismo, por exemplo, elho involucra apprehender a captura’ lo que da vezo se yos tyama “sentimientos”, ou reacçones immediatæs a cousæs in términos de bœno, ruino & neutro. Similar a læs “impressiones” stoicæs de l mundo, que nos dizen que læs cousæs a fhuœra l nuœssu control son bœnæs ou malæs, & que hemus dir por elhæs ou evitalæs.

Si s’apprehende a danos cuœnta d’essos impulsos, podrá-se meyor distancianos d’elhos & evitar actuar por elhos automaticamente, tenrá-se por tanto tamien mas probabilidá de responder a læs cousæs d’una maneira mas racional & equilibrada. Ser quien a fhaelo da cierto podíæ senos útile a qualquiera de nós, ya que na mayor parte l tiempu tiende-se a actuar cun base n patrones habituales & valores & impulsos irreflexivos.

Fhaelo requier disinvolve’ lo que ye possible tyamar conscientizaçon. Podríæ vaganos mũîthu tiempu fhalar de læs mũîthæs definiçones de conscientizaçon, non obstante nel fhundu ye una maneira de dase cuœnta, una téchnica usada de fhorma differente n differentes prácticæs de meditaçon buddhista. Existen variæs comparançæs d’essa téchnica nos textos buddhistas. Una ye la d’un vaqueiru observando læs suês vaques a distancia. Outra ye la de l guarda de læs puœrtæs d’una vilha. Da nuœvo, esso tien un parallelo n stoicismo. Epictetus, por exemplo, diz que l philósopho “aguaita-se a si mesmu cumo a un inimigu n una armadiya”.

Cun l attençon plena ye possible adiudar a automatiza’ læs respuœstæs habituales. & Esta ye la base l comportamiento éthico, por danos la opportunidá de responder al crear essi spacio ente impulsu & reacçon a læs cousæs cun bondá & sapiencia, in cuœntæs de culdicia, aversion & inganhu. Ye nidio que ye diffícile, & ye polo que nos fhai falta práctica (que ye possible ser, magar nun tener falta, una meditaçon formal). Ye una cousa que ciertamente nos diba ser útile a los mas d’ente nos, næs nuœssæs vidæs diariæs.

Antonia Macaro ye una psychotherapeuta existencial cun interes de lharga data tanto n Buddhismo cumo n stoicismo. Ye auctora de Razon, Virtude & Psychotherapia. El sou lhibru mas flammante, More than Happiness: Buddhist and Stoic Wisdom for a Sceptical Age publica-lu Icon.

Fhœnte