“El lhatino ye la materia que convida a passar pente mũîthos sieglos de civilizaçon”


El professor Christian Laes defende les classes de lhatino na schuœla lhœw de la suâ conferencia na universidá de Flandres.
La referencia al “tiempu” na intruga que se mi fhixzo pola universidà de Flandres, pon el thema l lhatino directamente so un infoque de rentabilidà & d’efficacia. Existe indagora spacio pal studio de les lhingues clàssiques n una schuœla bien administrada, considerando los mũîthos progressos contemporaneos?
 
Ha ya mas de venti anhos comencei la carreira cumo professor de lhatino. De magar los primeiros anhos, alcuœrdo-me de nun tener evidencia garantida de la eleiçon de los studiantes & de les families d’una formaçon clàssica. El lhatino, yera una materia u, cumo professor, un cada dìe habìa de ‘lhuîthar’. Duês dècades mas tarde, la situaçon camudarìa da nuœvo. Magar Flandres, in comparança cun outres tierres europees, indagora seya a presentar un bona cifra d’alumnos & tamien un bœn nivel educacional, sienten les carreires cun lhingues clàssiques el bafho caliente de la competencia na cerviz.
 

“El lhatino ye la materia por excelencia que convida a los alumnos a passar pente mũîthos sieglos de civilizaçon”

N una competencia mal comprehendida & tamien falsificada, mas & mas schuœles pahecen fhazer seleccionar ya ceho ente currìculos afhalando-se al lhatino ou al nuœvu & modernu STEM. & N apresentando la opçon STEM cumo la passeira directa a studios “relevantes” cumo tèchnicos, tèchnicu de computaçon ou “scientìficu tout court”, ergo ye la opçon por una “lhingua muœrta” n mũîthos rapazes & les families ménos nidia.
 
Cumo classicista recommiendo a cada defensor de lhingues clàssiques q’arrodie cun una revuœlta amplia l tèrminu ‘lhingua muœrta’. ‘Extincçon’ ye n realidá una metàphora imprestada poles sciencies naturales. Na flora & fauna les species sumen definitivo. Non por coincidencia se y tyantou l ròtulu ‘muœrto’ nos sieglos XVII & XVIII, quando la botànica & la sciencia animal flrolrecìen cumo sciencies, al lhatino.
 
Per outra parte, sin xacìu da fheitho. Cumo gracia ye possible dizir que de magar l occasu l Imperio Romano ta inguanho nun houbo un momento solo n sin que nun houbier daquien na tierra que nun scribier, pensare ou fhalare n lhatino. & Cul aquel de lo experimentar wœy, nun se tien falta dir al Vaticano. Ayures, spardidos per cada continente, alcuœntren-se wœy dìe Circuli Latini, u los enthusiastas enxamen por practica’ la fhala antigua (l associaçon Melissa existe na mesma Bruxelles de nuœsso). Ha ya mas de 25 anhos de radiodiffusion emittiendo la finlandesa Nuntii Latini pel mundo inteiro noticies in lhatino que tienen un algame relativamente ampliu d’accuœrdo cun les pesquises. Varios institutos se concentren nel disinvolvemiento de nuœves fhormes & tèrminos. Non obstante, todos essos imprehendemientos nun fhaen al lhatino ‘per-vivo’ da nuœvo.
 
Latin (1)
 
Los idiomas modernos tienen una grammàtica disinvolviendo-se & camudando por causa del usu d’una communidà. Nel lhatino la grammàtica quasj que nun camudou de magar el sieglo III. & Precisamente ende reside una superioridà immensa. Seya un historiador clàssicu del primer sieglo aC, un itinerante medieval, un explorador del sieglo XVI ou un poeta bucòlicu local del sieglo XX, n essencia remaneç el mesmu lhatino, & la differencia nun serà quasj mayor q’ente l holandes medieval & l holandes contemporaneo. Nin muerto nin vivo, essi lhatino ye mas bien una fhala de cultura que connecta persones pente les differentes dòmines & cultures. Preciosu patrimonio cultural intos. Solo per essi camin diba presta-mi continuar cun esta disculpa.
 

Xadrez & sudoku

Mũîthes vezes presenten-se argumentos tradicionales pal studio l lhatino nos dìes de puœrtes abiertes & tardes informatives. El lhatino adiestra la memoîra, por tener que se memorizar ‘pallabres’ & casos a sgaya. Apprehende-se a trabayar methòdico cun esta fhala clàssica – “apprehender a apprehender”, asseguren. Claro, son ciertos essos argumentos, que nòs ciertamente nun habríemus discartar. El problema ye que la mesma cousa ye a dizise de quasj que todeles materies, por nun fhalar d’habilidahes cumo l xadrez ou resolver enigmas de Sudoku.
 
Na realidà, una carreira de lhatino ye mũîtho mas. Los studiantes familiarizen-se cun la lhingua n todolos sous aspeitos d’una maneira incomparable & profunda: anàlysis, structura, matiz, comprehension, argumentaçon, communicaçon & mũîtho mas. Quantes vezes se siente dizir que la fhala ye la clave pal èxitu d’intrambos integraçon social & educaçon superior? Apprehende’ la lhingua clássica decididamente offreç una ganancia. Tamien quiero describi’l lhatino cumo una disciplina q’abre les puœrtes a un mundo conhocido, q’a la vez paheç extraño & distante. Cumo alumno, familiariza-se uno cun la lhey romana, que tien ressonancies sol systema legal in vigor. Cun la philosophìa, que lhidia cun questiones bàsiques de la existencia humana. Cun los historiadores, que siempre s’approximen al a hieri cun crìtica. Cun los oradores, que son maistros communicadores, expertos in persuadir una audiencia. Cun l alta poesìa litteraria, que fhorma parte permanente del canon occidental europeu. Cun arte: in qualquier museo onde s’entra, alcœntren-se referencies a la antiguidà.
 
Per outra parte, el lhatino, por razones que ya explicara n riba, ye una materia que convida a los alumnos a una travessìa pente mũîthos sieglos de civilizaçon. El pensamiento crìtico que se renuœva del Renacemiento & l Humanismo, les vastes extensiones de los exploradores del Nuœvu Mundo, soñando cun dreithos universales & / ou nuœvos systemas polìticos — mũîthes vezes tornen-mos a los clàssicos, podiendo nòs utilizalos cumo speyo por comprehendenos a nòs outros mesmos.
 
Quiero tornar a la presunta lhuîtha competitiva & al conceitu d’efficacia cun que comincei esta contribuçon. Sì, xhente cun qualificaçon tèchnica ye per-necessario na nuœssa sociedà. Sì q’ansì, al in par, la educaçon & lo social necessiten studiantes cun un fhundu ampliu. Cun rapazes da fheitho afheithos a la civilizaçon & a la cultura occidental so mũîthes rimades stremades. Andar abiertos a infhoutase cun ‘l outro’ & ‘lo outro’. Spera-se que los conseyos scholares ousen arrescamplar esti aspeitu l studio les lhingues clàssiques. Estos han ousa’ la reflexion de lo que debier significar wœy la educaçon secundaria universal. Que la presunta concurrencia nun lo complica: tèchnica, sciencies & mathemàtica formen tamien parte de la ASO, & da cierto ye a ser ameyorada cun mòdulos.
 
In definitiva, schuœles q’apuœsten pol lhatino cumo materia d’eleiçon de la xhente civil global del futuro. Alumnos & conseyos scholares nun tenríen de tener lherça d’una eleiçon errada. Les taxes d’exitu d’alumnos nes materies clàssiques de les carreires STEM na educaçon superior fhalen por sigo. Por tanto, fhai falta una voz cun convicçon poles lhingues clàssiques. Mas que nunca.
 
Prof,. Dr. Christian Laes (UA) dà historia antigua & lhatino. Ye presidente de Classica Vlaanderen, l associaçon parawes d’organizaçones & instituçones in Flandres cun implicaçon na didàctica del lhatino & griego & de la cultura greco-romana.
 

Fhœnte